Zwangerschapsverlof en Wazo: jouw rechten als zwangere werknemer

Jouw basisrechten als zwangere werknemer

In Nederland heb je als zwangere werknemer een aantal vaste rechten. Volgens de Rijksoverheid mag een werkgever niet discrimineren op basis van zwangerschap, moet je tijdens en na je zwangerschap dezelfde functie, hetzelfde aantal uren en hetzelfde salaris houden, en heb je recht op 16 weken doorbetaald zwangerschaps- en bevallingsverlof. Je hebt ook recht op zwangerschapsonderzoeken tijdens werktijd: je loon wordt doorbetaald voor de duur van het onderzoek en de reistijd. Werk je als zelfstandige, dan kun je mogelijk een ZEZ-uitkering (Zelfstandige en Zwanger) bij UWV aanvragen. Na de geboorte kun je ook kinderbijslag aanvragen bij de SVB.

Je werkgever moet ervoor zorgen dat je tijdens en na je zwangerschap veilig en gezond kunt werken. Tijdens je zwangerschap en tot 6 maanden na de bevalling heb je volgens de Rijksoverheid recht op aangepast werk als je werkgever mogelijke gevaren niet of onvoldoende kan wegnemen. Ook moet je werkgever de fysieke belasting van je werk zoveel mogelijk beperken. Daarvoor gelden bijvoorbeeld regels voor tillen en bukken. Heb je vragen over werk en je zwangerschap, bespreek ze dan met je werkgever. Kom je er samen niet uit, dan kun je contact opnemen met een arbodeskundige of de Arbodienst.

Aanpassing van je werk en pauzes

Tijdens je zwangerschap en tot 6 maanden na je bevalling heb je volgens de Rijksoverheid recht op aangepaste werktijden. Dat betekent: extra pauzes (maximaal 1/8e deel van je dagelijkse werktijd), regelmatige werktijden en rusttijden, een geschikte afsluitbare ruimte om te rusten en vrijstelling van overwerk en nachtdiensten, behalve als je werkgever de noodzaak kan aantonen. Je kunt ook niet worden verplicht om meer te werken dan maximaal 10 uur per dienst. Na je bevalling mag je tijdens de eerste 9 maanden van je kind onder werktijd borstvoeding geven of kolven.

Je kunt een verzoek indienen bij je werkgever om je werktijden aan te passen. Voel je je door je werk lichamelijk overbelast, bespreek dit dan op tijd met je leidinggevende. Komt dat niet goed, dan kun je een arbodeskundige of de Arbodienst om advies vragen.

Zwangerschapsverlof en bevallingsverlof in één oogopslag

Volgende stap: weet je je uitgerekende datum nog niet precies, bereken die dan met de uitgerekende datum berekenen. Reken daarna 6 weken terug om het begin van je verlof te bepalen.

Zwangerschapsverlof, bevallingsverlof en de Wazo-uitkering

Het zwangerschapsverlof gaat in tussen de zes en vier weken vóór je uitgerekende datum, naar eigen keuze. Na de bevalling volgt het bevallingsverlof van minimaal tien weken, waarbij eventuele resterende dagen van het zwangerschapsverlof (bijvoorbeeld als de baby later komt dan gepland) bij het bevallingsverlof worden opgeteld. In totaal kom je zo op minstens zestien weken verlof uit. Tijdens deze periode ontvang je via het UWV de Wazo-uitkering, ter hoogte van 100% van je dagloon tot het wettelijk maximumdagloon — je werkgever vraagt deze uitkering voor je aan en betaalt het bedrag meestal gewoon door als salaris.

Daarna zijn er nog andere vormen van verlof. Partners in loondienst krijgen volgens de Rijksoverheid geboorteverlof van eenmaal het aantal werkuren per week, met volledig doorbetaald loon, op te nemen binnen 4 weken na de geboorte. Daarnaast kunnen partners maximaal 5 weken aanvullend geboorteverlof opnemen binnen 6 maanden na de geboorte, met een UWV-uitkering van maximaal 70% van het dagloon. Beide ouders hebben recht op 26 weken ouderschapsverlof, waarvan 9 weken gedeeltelijk betaald (70%) als je ze opneemt in het eerste levensjaar van je kind. Plan deze verlofvormen ruim vóór de bevalling, zodat je werkgever tijdig weet wanneer je terugkeert.

Opzegverbod en bescherming tegen discriminatie

Volgens de Rijksoverheid mag je werkgever je niet ontslaan als je zwanger bent. Dat geldt tijdens je zwangerschapsverlof, tijdens je bevallingsverlof en in de eerste 6 weken na je bevallingsverlof. Je werkgever mag je contract vanwege je zwangerschap ook niet tegen je zin wijzigen of stoppen: hij mag bijvoorbeeld je aantal werkuren niet verminderen of je functie niet wijzigen. Alleen in speciale gevallen is ontslag mogelijk, bijvoorbeeld als de onderneming of je afdeling de werkzaamheden beëindigt, of bij ernstig wangedrag. Word je toch ontslagen en ben je het er niet mee eens, dan kun je binnen 2 maanden de rechter verzoeken het ontslag ongedaan te maken. Een tijdelijk contract dat afloopt tijdens je zwangerschap hoeft niet te worden verlengd, maar je zwangerschap mag niet de reden zijn.

Naast het opzegverbod mag een werkgever niet discrimineren op basis van zwangerschap of kinderwens. Dat geldt bijvoorbeeld bij solliciteren, bij promotie en opleidingen, en op de werkplek. Word je ongelijk behandeld, praat dan eerst met je leidinggevende. Helpt dat niet, dan kun je verdere stappen nemen tegen zwangerschapsdiscriminatie. Op Rijksoverheid.nl vind je wat je kunt doen.

Terugkeer naar je werk na het verlof

Volgens de Rijksoverheid moet je tijdens en na je zwangerschap dezelfde functie, hetzelfde aantal uren en hetzelfde salaris houden, en mag je zwangerschap of moederschap geen gevolgen hebben voor je mogelijkheden zoals promotie en opleiding. Loop je bij terugkeer tegen een andere functie of slechtere voorwaarden aan, bespreek dit dan met je werkgever of de ondernemingsraad.

Wil je na terugkeer je uren of werktijden aanpassen, dan kun je daarover een verzoek indienen bij je werkgever. Veel ouders kiezen voor een geleidelijke terugkeer, bijvoorbeeld eerst een paar dagen per week en daarna opbouwend naar het oorspronkelijke aantal uren. Voor vragen over de combinatie van borstvoeding en werk kun je ook terecht bij de kraamzorg of de JGZ. Tijdens de eerste 9 maanden van je kind mag je onder werktijd borstvoeding geven of kolven.

Veelgestelde vragen