Is nachtelijk wakker worden normaal? Een leeftijdsgerichte gids

Waarom "hoeveel is normaal" de verkeerde vraag lijkt, maar het juiste antwoord verdient

Om 2 uur `'s` nachts, voor de derde keer die nacht, sta je naast het bedje en denk je: dit kan toch niet normaal zijn? Je vriendin vertelde vorige week dat haar dochtertje van 4 maanden al doorslaapt, en jij bent na acht maanden nog steeds meerdere keren per nacht uit bed. De vraag die door je hoofd spookt is simpel: is dit normaal, of doe ik iets fout?

Het eerlijke antwoord is dat "normaal" bij babyslaap sterk leeftijdsafhankelijk is, en dat de meeste vergelijkingen tussen baby's simpelweg mank gaan. Een baby van 3 maanden die 4 keer wakker wordt, gedraagt zich volgens het boekje. Een kind van 14 maanden dat hetzelfde doet, zit meestal in een ander verhaal. Leeftijd is de eerste en belangrijkste factor om te bepalen of je iets moet aanpakken, of gewoon moet doorzetten.

Dit artikel geeft je de concrete cijfers per leeftijdsfase, legt uit wat er in het babybrein gebeurt tussen slaapcycli door, en helpt je onderscheiden wat bijstelling verdient en wat simpelweg bij deze levensfase hoort.

Wat er eigenlijk gebeurt tussen twee slaapcycli

Niemand slaapt de hele nacht ononderbroken door, ook volwassenen niet. Slaap verloopt in cycli van lichte slaap, diepe slaap en REM-slaap, en aan het eind van elke cyclus komt iedereen even kort naar de oppervlakte. Bij een volwassene duurt zo`'n` cyclus 90 tot 120 minuten; bij een baby is dat veel korter, vaak maar 45 tot 60 minuten. Dat betekent dat een baby simpelweg vaker door dat korte oppervlaktemoment heen moet dan jij.

Het verschil zit `'m` niet in hoe vaak dit gebeurt, want dat overkomt iedereen, maar in wat er daarna volgt. Een volwassene merkt het lichte wakker worden nauwelijks en glijdt vanzelf terug in slaap. Een baby die op een bepaalde manier in slaap is gevallen, bijvoorbeeld aan de borst, op de arm of met een speen die telkens terugvalt, verwacht diezelfde omstandigheden opnieuw wanneer hij dat korte oppervlaktemoment ervaart. Ontbreekt die omstandigheid, dan huilt hij, niet omdat er iets mis is, maar omdat het brein nog niet heeft geleerd om zelfstandig de overstap naar de volgende cyclus te maken.

Dit verklaart waarom sommige baby`'s` "goede slapers" lijken vanaf de geboorte en andere maanden nodig hebben: het gaat minder om karakter en meer om hoe (en waarmee) de baby leert inslapen bij het begin van de nacht.

Leeftijdsgerichte verwachtingen per fase

Honger of gewoonte: hoe je het verschil herkent

Het meest praktische onderscheid dat je kunt maken, is tussen wakker worden van honger en wakker worden uit gewoonte. Beide voelen `'s` nachts hetzelfde aan (je baby huilt en jij staat op), maar de aanpak verschilt volledig.

Een baby die echt honger heeft, laat dat merken met zoekreflexen: het hoofdje draait naar je toe, de lipjes smakken, en eenmaal aan de borst of fles drinkt hij actief door, met hoorbaar slikken, gedurende 10 tot 15 minuten. Na de voeding is hij voldaan en valt vlot weer in slaap. Een baby die uit gewoonte wakker wordt, drinkt vaak maar 2 tot 3 minuten, gebruikt de voeding eerder als inslaaphulpje dan als maaltijd, en wordt op ongeveer hetzelfde tijdstip elke nacht wakker, wat wijst op een aangeleerd patroon in plaats van een fysieke behoefte.

Twijfel je? Houd drie nachten bij hoe lang elke voeding duurt en op welk tijdstip die plaatsvindt. Zie je een vast tijdstip met een korte voedingsduur, dan gaat het vrijwel zeker om gewoonte. De Voedingscentrum-richtlijnen over voeding per leeftijd kunnen daarbij helpen om in te schatten of je baby overdag al voldoende binnenkrijgt om `'s` nachts zonder voeding verder te kunnen.

Wanneer bijstellen zin heeft, en wanneer je gewoon moet doorzetten

Niet elk nachtelijk wakker worden vraagt om actie. Past het aantal keren wakker worden bij de leeftijd van je baby, dan is de meest waardevolle stap vaak simpelweg volhouden, wetend dat dit een fase is die vanzelf verbetert naarmate de slaaparchitectuur rijpt.

Bijstellen wordt zinvol wanneer je merkt dat het aantal keren wakker worden duidelijk boven de leeftijdsgerichte richtlijn ligt, wanneer voedingen `'s` nachts steeds korter worden (een teken van gewoonte, niet honger), of wanneer je baby alleen in slaap valt met intensieve hulp die je zelf `'s` nachts niet vol te houden vindt. In die gevallen helpt het om eerst te kijken naar hoe je baby bij het begin van de nacht in slaap valt, want dat patroon herhaalt zich vrijwel altijd tussen de cycli door.

Kleine, geleidelijke aanpassingen werken meestal beter dan abrupte veranderingen. Verkort bijvoorbeeld stap voor stap de tijd dat je je baby op de arm wiegt voordat je hem wakker maar slaperig neerlegt, zodat hij langzaam leert de laatste stap zelfstandig te zetten. Consequent zijn in de aanpak, ook als een nacht tegenvalt, levert op de langere termijn de beste resultaten op.

Wanneer je de JGZ, het consultatiebureau of de huisarts raadpleegt

De meeste nachtelijke aanwakers hebben geen medische oorzaak. Toch zijn er signalen die om verder onderzoek vragen. Neem contact op met de JGZ, het consultatiebureau of je huisarts als je baby ongewoon moeilijk te troosten is, schril en aanhoudend huilt, onvoldoende aankomt volgens de groeidiagrammen, opvallend snurkt of korte adempauzes vertoont tijdens de slaap, of overdag voortdurend aan de oortjes trekt.

Reflux, een oorontsteking en voedselallergieën zijn voorbeelden van medische oorzaken die specifieke, herkenbare patronen van nachtelijk wakker worden veroorzaken, anders dan het gewone ontwikkelingsgebonden wakker worden. Tijdens de reguliere controles bij de JGZ wordt hier standaard naar gekeken, dus twijfel niet om je zorgen daar te bespreken, ook tussen de geplande afspraken door.

Heb je de aanpassingen in dit artikel geprobeerd en zie je na 1 tot 2 weken geen enkele verbetering, dan is het zinvol om samen met de JGZ of je huisarts te kijken of er nog een andere factor meespeelt. Soms is het net dat extra stukje inzicht dat het verschil maakt.

Veelgestelde vragen