Baby
Het Rijksvaccinatieprogramma: het vaccinatieschema van je baby uitgelegd
Welke prikken krijgt je baby wanneer via het Rijksvaccinatieprogramma, waarom deze volgorde is gekozen en wat je kunt verwachten bij het consultatiebureau.
Published:
This article is for general information and is not a substitute for professional medical advice. Always consult your pediatrician or doctor about your child.
Aligned with AAP, WHO, NHS and CDC guidance.
See how we research and review →
Wat is het Rijksvaccinatieprogramma?
Het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is het Nederlandse vaccinatieschema, opgesteld door het RIVM in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. Het programma beschermt kinderen tegen twaalf ernstige infectieziekten, waaronder difterie, kinkhoest, tetanus, polio, mazelen en pneumokokkenziekte.
Vanaf de geboorte tot en met de tienerjaren worden de vaccinaties via het consultatiebureau aangeboden, meestal uitgevoerd door de JGZ (jeugdgezondheidszorg). Deelname is gratis en niet verplicht, maar wordt door het RIVM sterk aangeraden vanwege de bewezen bescherming die het biedt - zowel voor het individuele kind als voor de groepsimmuniteit in de samenleving.
Waarom vaccineren zo vroeg begint:
Het immuunsysteem van een pasgeborene is nog volop in ontwikkeling. Vaccinaties trainen dit systeem om snel en gericht te reageren op specifieke ziekteverwekkers, zonder dat je baby de bijbehorende ziekte daadwerkelijk hoeft door te maken.
Het vaccinatieschema in het eerste levensjaar
Hieronder de belangrijkste momenten uit het RVP-schema zoals dat in Nederland wordt gehanteerd:
- 6 weken: DKTP-Hib-HepB (eerste prik) en pneumokokken
- 3 maanden: DKTP-Hib-HepB (tweede prik), pneumokokken en meningokokken ACWY
- 5 maanden: DKTP-Hib-HepB (derde prik) en pneumokokken
- 11 maanden: DKTP-Hib-HepB (vierde prik) en pneumokokken (herhalingsprik)
- 14 maanden: BMR (bof, mazelen, rodehond) en meningokokken ACWY
Na het eerste jaar volgen nog herhalingsprikken rond 4 jaar (DKTP en BMR) en op negenjarige leeftijd (DTP en BMR), plus de HPV-vaccinatie later in de kinderjaren. Het exacte schema kan per situatie iets afwijken - je consultatiebureau stemt dit altijd op maat af.
Hoe verloopt een afspraak bij het consultatiebureau?
Een vaccinatie-afspraak bij de JGZ duurt meestal maar een paar minuten, maar volgt een vast patroon dat ouders vaak geruststelt:
- De verpleegkundige controleert eerst of je baby gezond genoeg is om gevaccineerd te worden
- Je krijgt uitleg over welke vaccinaties die dag worden gegeven en wat je kunt verwachten
- De prik wordt meestal in de bovenbeen of bovenarm gegeven, afhankelijk van de leeftijd
- Na de prik blijf je nog even in de wachtruimte voor een korte observatieperiode
Veel ouders geven aan dat borstvoeding of de fles tijdens de prik, of direct erna, hun baby merkbaar sneller kalmeert.
Praktische tip van de kraamzorg:
Plan de afspraak, indien mogelijk, rond een moment waarop je baby uitgerust en niet te hongerig is. Een goed uitgeruste baby verwerkt het prikmoment vaak soepeler.
Wat gebeurt er in het lichaam na een vaccinatie?
Een vaccin bevat een onschadelijk onderdeel van, of een sterk verzwakte versie van, een ziekteverwekker. Het immuunsysteem van je baby herkent dit als lichaamsvreemd en maakt antistoffen aan - precies zoals het zou doen bij een echte infectie, maar dan zonder de bijbehorende ziekteverschijnselen.
Deze antistoffen blijven in het lichaam aanwezig, samen met zogeheten geheugencellen. Komt je kind later daadwerkelijk in aanraking met de ziekteverwekker, dan kan het lichaam razendsnel en doeltreffend reageren - vaak nog voordat er klachten ontstaan.
Lichte reacties zoals een rode plek op de prikplaats, wat koorts of een suf gevoel gedurende één tot twee dagen zijn een teken dat het immuunsysteem actief aan het werk is, en volstrekt normaal.
Vaccinaties bijhouden en niet vergeten
Het RIVM nodigt ouders automatisch uit via een brief of digitaal bericht wanneer een vaccinatie op de planning staat. Toch is het voor veel ouders prettig om zelf ook overzicht te houden, zeker met meerdere prikmomenten verspreid over de eerste levensjaren.
Noteer per vaccinatie de datum, eventuele bijwerkingen en de volgende geplande afspraak. Zo heb je altijd een compleet overzicht bij de hand, bijvoorbeeld wanneer je van huisarts wisselt, naar het buitenland verhuist, of gewoon even wilt terugkijken hoe je baby op eerdere prikken heeft gereageerd.
Veelgestelde vragen
Is het Rijksvaccinatieprogramma verplicht in Nederland? ▼
Nee, deelname aan het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) is in Nederland niet wettelijk verplicht. Het wordt wel dringend geadviseerd door het RIVM en de JGZ, omdat het de meest effectieve bescherming biedt tegen ernstige infectieziekten. Ouders ontvangen de uitnodigingen automatisch via het consultatiebureau.
Wat als ik een prik van mijn baby heb gemist? ▼
Een gemiste prik is geen ramp - neem gewoon contact op met het consultatiebureau om een inhaalafspraak te maken. De meeste vaccinaties kunnen op een later moment alsnog gegeven worden, al is het belangrijk om niet te lang te wachten omdat de bescherming dan later intreedt.
Doet een vaccinatie pijn en mag ik mijn baby troosten? ▼
Een prik veroorzaakt een kort, scherp gevoel dat meestal binnen enkele seconden wegtrekt. Borstvoeding of de fles geven tijdens of vlak na de prik, huidcontact en een rustige stem helpen je baby merkbaar sneller te kalmeren. Trekken aan de mouw of het been vlak voor de prik kan de sensatie ook verzachten.
Welke bijwerkingen zijn normaal na een vaccinatie? ▼
Een rode, gezwollen of pijnlijke plek op de prikplek, lichte koorts, en een suf of grieperig gevoel gedurende één tot twee dagen zijn normale reacties van het immuunsysteem. Paracetamol volgens het advies van het consultatiebureau kan verlichting geven. Aanhoudende hoge koorts of ongewone symptomen bespreek je met de huisarts.
Kan mijn baby gevaccineerd worden als hij of zij verkouden is? ▼
Een lichte verkoudheid zonder koorts is meestal geen reden om een vaccinatie uit te stellen. Bij koorts of als je baby zich duidelijk ziek voelt, overlegt de JGZ-arts of verpleegkundige of het beter is de afspraak te verzetten. Bel gerust vooraf naar het consultatiebureau als je twijfelt.
Waarom krijgt mijn baby meerdere prikken tegelijk? ▼
Het combineren van vaccinaties in één afspraak is veilig en wetenschappelijk onderbouwd - het immuunsysteem van een baby kan probleemloos op meerdere antigenen tegelijk reageren. Dit beperkt bovendien het aantal prikmomenten en dus het ongemak voor je baby.
Het ouderschap makkelijker maken met Whispie
Wetenschappelijk onderbouwd advies, persoonlijke aanbevelingen en ondersteuning van experts - allemaal in één app.
Schermvrije tijd met Whispie Quest
Wetenschappelijk onderbouwde activiteiten, ontwikkelingstracking en begeleiding voor ouders van kinderen van 0 tot 6 jaar - zonder scherm.
Weekly parenting tips, no spam
Evidence-based guidance for your child's stage — straight to your inbox.