Eerste prikken baby: wanneer, bijwerkingen en koorts na de vaccinatie

Veel ouders zoeken op 'prik 2 maanden', maar in Nederland krijgt je baby de eerste prikken uit de basisserie meestal pas bij 3 maanden. Dit is het schema van het RVP, dat onder verantwoordelijkheid van het RIVM wordt uitgevoerd. Het consultatiebureau en het vaccinatiebewijs van je kind blijven leidend voor jouw eigen data.

Welke vaccinaties krijgt je baby wanneer?

De DKTP-Hib-HepB-prik beschermt tegen difterie, kinkhoest, tetanus, polio, Hib en hepatitis B. De rotavirusvaccinatie is een vloeistof in een kleine tube die in de mond wordt gedruppeld, dus geen prik (RVP). Het RVP geeft niet meer dan twee prikken per keer, zodat het aantal prikmomenten zo klein mogelijk blijft. In de eerste 14 maanden krijgt je baby 5 keer een vaccinatie (RVP).

Waarom 3 maanden, en wanneer toch al 2 maanden?

Het RVP kent voor de DKTP-Hib-HepB-serie twee schema's. Het standaardschema met prikken bij 3, 5 en 12 maanden geldt na een geldige kinkhoestprik van de moeder tijdens de zwangerschap (de 22-wekenprik). Het aangepaste schema met prikken bij 2, 3, 5 en 12 maanden geldt als er redenen zijn om van het standaardschema af te wijken. De jeugdarts bepaalt vóór de eerste prik welk schema het beste past bij je baby (RVP-richtlijn Uitvoering 2026).

Voor het standaardschema noemt de RVP-richtlijn voorwaarden. Bijvoorbeeld dat de baby minimaal 2 weken na de kinkhoestprik is geboren en niet te vroeg is geboren (vanaf een zwangerschapsduur van 37 weken). De jeugdarts bespreekt het schema met je. Bij het aangepaste schema wordt de eerste DKTP-Hib-HepB-prik gegeven als de baby 6, 7, 8 of 9 weken oud is, samen met de eerste rotavirusvaccinatie.

Wie vaccineert, waar en wat kost het?

• Je baby krijgt de prikken op het consultatiebureau, bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ) in jouw regio. De afspraak maak je bij die JGZ-organisatie (RVP).
• Vaccineren is vrijwillig en gratis. De arts of verpleegkundige vraagt vóór de eerste prik toestemming (RVP).
• Als je baby ongeveer 4 weken oud is, krijg je van het RIVM een uitnodiging met een brief, het vaccinatiebewijs en een folder (RVP).
• Heb je op 2 maanden nog geen uitnodiging? Neem dan contact op met de Dienst Vaccinvoorziening en Preventieprogramma's (DVP) in de regio (RVP).
• Wil je vooraf met een arts of verpleegkundige praten over vaccineren? Dat gesprek met de jeugdarts in jouw regio is gratis (RVP).

Weet je niet zeker wanneer jouw baby aan de beurt is? De vaccinatieschema calculator zet de geboortedatum van je baby om in de data van het RVP-schema.

Op de dag zelf: wat kun je doen?

• Vaccinatiebewijs mee. Je krijgt het van het RIVM bij de uitnodiging (RVP). De GGD Hollands Noorden noemt bij een bezoek ook het groeiboekje, een luier, een omslagdoek, eventueel voeding en een extra setje kleding.
• Makkelijke kleding. De CARD-methode van het RVP begint met 'Comfort': zorg voor makkelijke kleding en een fijne houding, zittend of liggend.
• Op schoot. Laat je baby bij je op schoot zitten tijdens de vaccinatie. Huid-op-huidcontact kan helpen. Houd de arm of het been rustig vast, en neem je kind niet in de houdgreep (RVP).
• Afleiding. Praten, een liedje zingen of speelgoed geven helpt. Bij jonge kinderen helpt ook borstvoeding of flesvoeding, en sabbelen op een speen, vinger of doek (RVP).
• Rustig blijven. Probeer zelf rustig te ademen en met een kalme stem te praten; dat helpt je kind (RVP).
• Is je baby ziek? De arts onderzoekt je baby altijd voordat er wordt gevaccineerd. Is je baby niet helemaal fit, dan kan de prik worden uitgesteld (RVP).

Na de prik: huilen, een pijnlijk been en koorts

Het RVP zegt dat de meeste bijwerkingen mild zijn en vanzelf overgaan. Kleine kinderen kunnen wat hangerig zijn en vaker en langer huilen. De meeste kinderen krijgen al op de dag van de prik bijwerkingen, en die duren meestal niet langer dan 1 tot 2 dagen.

• DKTP-Hib-HepB en pneumokokken: het RVP noemt koorts, huilen, spugen, slaperigheid, diarree, niet goed drinken en klachten op de plek van de prik, zoals een rode, dikke of pijnlijke arm of been. De meeste bijwerkingen beginnen binnen 1 dag en zijn binnen een paar dagen weer weg. Enkele keren wordt de hele bovenarm of het bovenbeen rood en dik; het RVP zegt dat dat vanzelf overgaat.
• Rotavirusdruppels: volgens het RVP kunnen kinderen diarree en buikpijn krijgen, hangerig of onrustiger zijn en meer huilen. Bijwerkingen treden op in de eerste twee weken na de vaccinatie, meestal binnen 8 dagen, en duren meestal enkele dagen tot een week.
• Soms: het RVP noemt bij ongeveer 1 op 10.000 baby's een collaps na de DKTP-Hib-HepB-prik, vooral na de eerste prik van de serie: je baby wordt plotseling slap en bleek. Dat ziet er eng uit, maar gaat volgens het RVP na gemiddeld 6 tot 30 minuten vanzelf over en is niet gevaarlijk. Ook verkleurde benen komen bij ongeveer 1 op 10.000 baby's voor en gaan volgens het RVP vanzelf over.
• Allergische reacties: ernstige allergische reacties door vaccinaties bij kinderen zijn volgens het RVP zeer zeldzaam. Het RVP zegt dat ze in Nederland voor zover bekend nog nooit zijn voorgekomen.

Wat kun je zelf doen?

• Bewegen helpt tegen pijn, stijfheid en zwelling van de prikplek, bijvoorbeeld door je kind zittend of liggend fietsbewegingen te laten maken (RVP).
• Is de prikplek warm of dik? Leg een washand of theedoek op die met koud kraanwater nat is gemaakt. Gebruik geen ijs of coolpacks, want dat kan bevriezing veroorzaken (RVP).
• Heeft je baby duidelijke pijn of huilt die veel? Overweeg dan om later op de dag van de inenting een paracetamol te geven en lees altijd eerst de bijsluiter (RVP).
• Koorts is een natuurlijke reactie en kan even schrikken zijn. Je hoeft dan niet meteen paracetamol te geven. Geef je kind met koorts voldoende te drinken om uitdroging te voorkomen (RVP).

Wanneer neem je contact op?

• Het RVP zegt: neem contact op met de huisarts als je je zorgen maakt, bijvoorbeeld omdat je kind erg ziek is, of als de koorts langer dan een paar dagen aanhoudt of hoger is dan 39 graden.
• Thuisarts.nl noemt koorts vanaf 38 graden. Is je baby jonger dan 3 maanden en heeft die koorts? Bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost. Ook bij de rotavirusdruppels zegt het RVP: krijgt je baby koorts en is die jonger dan 3 maanden, neem dan contact op met de huisarts.
• Na de druppels noemt het RVP symptomen die mogelijk wijzen op een darminvaginatie, een zeldzame bijwerking in de eerste week: heftige buikpijn in aanvallen, excessief huilen, benen optrekken, braken en slijmerige of bloederige ontlasting. Maak je je daar na een vaccinatie zorgen om omdat je kind heel erg ziek is geworden, neem dan contact op met de huisarts (RVP).
• Koorts na de RS-prik komt volgens het RVP zelden voor; krijgt je kind toch koorts na die prik, neem dan contact op met de huisarts.

Wat komt daarna?

Na de prikken van 3 maanden volgen de prikken bij 5 maanden (DKTP-Hib-HepB en pneumokokken) en bij 12 maanden (DKTP-Hib-HepB en pneumokokken). Bij 14 maanden krijgt je kind de BMR-prik en de MenACWY-prik (RVP). Het volledige schema, ook voor latere jaren, staat in ons artikel over het vaccinatieschema.

Meningokokken B zit niet in het RVP. De Gezondheidsraad adviseerde op 27 mei 2026 opnieuw om deze vaccinatie niet op te nemen in het Rijksvaccinatieprogramma.

Veelgestelde vragen