Nachtmerries en nachtelijke angsten bij kinderen: normaal of een probleem?

Waarom nemen nachtmerries en nachtelijke angsten toe?

Tussen ongeveer het derde en zesde levensjaar maken kinderen een enorme sprong door in hun fantasie en verbeeldingskracht, precies de periode waarin nachtmerries en pavor nocturnus het meest voorkomen. Het brein is in de nacht nog volop bezig met het verwerken van indrukken, en bij jonge kinderen is de grens tussen droom en werkelijkheid nog niet stevig getrokken. Dat maakt een enge droom in de nacht extra intens en soms ook overdag nog voelbaar.

• Onverwerkte spanning overdag: ruzie, een spannende dag op school of kinderopvang, of gewoon een dag vol nieuwe indrukken kan in de nacht terugkomen in de vorm van een nare droom.
• Te spannende input: films, games, verhalen of zelfs nieuwsbeelden die niet passen bij de leeftijd van je kind, blijven vaak nog een tijdje doorspoken in de nacht.
• Onregelmatig slaapritme: wisselende bedtijden en te weinig slaap maken zowel nachtmerries als pavor nocturnus waarschijnlijker.
• Ingrijpende gebeurtenissen: een verhuizing, een scheiding, een ziekenhuisopname of het overlijden van een dierbare kan zich in dromen vertalen.
• Koorts of ziekte: een verhoogde temperatuur maakt de slaap onrustiger en kan pavor nocturnus uitlokken, vooral bij jonge kinderen.

Tijdens het reguliere contactmoment bij de JGZ of het consultatiebureau komen slaapproblemen bij jonge kinderen regelmatig aan bod. Twijfel je of het slaapgedrag van je kind nog normaal is, dan is dit een goed moment om het gewoon te bespreken met de jeugdverpleegkundige of jeugdarts.

Wat te doen na een nachtmerrie

• Ga naar je kind toe en blijf zelf rustig: jouw fysieke aanwezigheid en kalme stem zijn de krachtigste geruststelling die er is.
• Help oriënteren: "Het was een droom, hij was niet echt. Je bent nu veilig, ik ben bij je." Korte, simpele zinnen werken het best bij een half wakker kind.
• Dwing niet tot praten: midden in de nacht is niet het beste moment. Vraag er de volgende dag rustig naar, dan krijgt je kind de kans om zelf te vertellen wat er speelde.
• Verwerk de droom overdag: laat je kind de droom tekenen, "herschrijven" met een ander einde, of speel het na met knuffels. Dit helpt jonge kinderen om de angst een plek te geven.
• Bied een vertrouwd object aan: een knuffel, een nachtlampje of een kort liedje kan helpen om weer in slaap te vallen zonder dat je de hele nacht blijft zitten.

Pavor nocturnus: wat het is en hoe je ermee omgaat

Pavor nocturnus, ook wel nachtelijke angst genoemd, ziet er voor ouders vaak veel heftiger uit dan een gewone nachtmerrie, maar is voor het kind zelf minder belastend. Het gebeurt doorgaans binnen de eerste twee tot drie uur na het inslapen, tijdens de overgang van diepe slaap naar een lichtere slaapfase. Je kind kan rechtop gaan zitten, hard schreeuwen, met de ogen wijd open om zich heen kijken en zelfs proberen op te staan, terwijl het eigenlijk nog vast in slaap is.

• Maak je kind niet wakker: dit lukt vaak toch niet en maakt de verwarring alleen maar groter en de episode langer.
• Zorg voor veiligheid: blijf in de buurt en zorg dat je kind zichzelf niet kan verwonden, bijvoorbeeld door van het bed te vallen of tegen meubels aan te lopen.
• Wacht het rustig uit: de meeste episodes duren tussen de vijf en vijftien minuten, waarna je kind vanzelf weer verder slaapt.
• Begin er de volgende ochtend niet over: je kind herinnert zich meestal niets, en erover beginnen zorgt soms juist voor onnodige onrust of schaamte.
• Zorg voor genoeg slaap: vermoeidheid is een van de belangrijkste triggers, dus een vaste, ruime bedtijd helpt vaak al veel.

De meeste kinderen groeien vanzelf uit pavor nocturnus tussen hun achtste en twaalfde levensjaar, wanneer het slaappatroon volwassener wordt.

Veelgestelde vragen